Phát triển Côn Đảo xanh, thông minh

Nằm cách trung tâm TPHCM hơn 230 km về phía Đông Nam, Côn Đảo là quần đảo gồm 16 hòn đảo lớn nhỏ, có diện tích đất liền gần 76 km² và khoảng 200 km đường bờ biển.

Từng là nơi giam cầm, tra tấn các chiến sĩ cách mạng và đồng bào yêu nước, Côn Đảo mang giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa. Ngày nay, địa phương đứng trước yêu cầu phát huy giá trị di sản, bảo tồn hệ sinh thái và phát triển kinh tế theo hướng xanh, bền vững.

Hội thảo khoa học "Phát triển Côn Đảo trở thành đảo xanh, thông minh, đáng sống gắn với bảo tồn di sản thiên nhiên và phát triển bền vững", diễn ra ngày 30/10, ghi nhận nhiều ý kiến, tham luận của các nhà khoa học, chuyên gia và doanh nghiệp về giải pháp phát triển địa phương gắn với bảo tồn thiên nhiên, gìn giữ di sản.

Phát triển phù hợp với giới hạn sinh thái

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Bùi Minh Thạnh khẳng định Côn Đảo có vị trí đặc biệt trong lịch sử dân tộc, ý nghĩa chiến lược về quốc phòng, an ninh và chủ quyền biển đảo. Địa phương còn sở hữu những giá trị quý báu về hệ sinh thái rừng, biển, đa dạng sinh học và di sản lịch sử cách mạng. Đây không chỉ là nguồn lực phát triển mà còn là di sản cần được gìn giữ cho các thế hệ mai sau.

"Quan điểm nhất quán của Thành phố là không đánh đổi môi trường, tài nguyên thiên nhiên và di sản lịch sử lấy tăng trưởng kinh tế trước mắt. Bảo tồn phải trở thành nền tảng, động lực và lợi thế cạnh tranh lâu dài của Côn Đảo", ông Bùi Minh Thạnh nhấn mạnh.

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung phân tích những thách thức của Côn Đảo, nhất là áp lực từ dân số, lượng khách du lịch, bảo đảm nguồn nước, xử lý chất thải và bảo vệ hệ sinh thái.

Các ý kiến cho rằng vấn đề cốt lõi không phải gia tăng quy mô đầu tư bằng mọi giá, mà là lựa chọn mô hình phát triển phù hợp với điều kiện tự nhiên và sức chịu tải của môi trường. Giá trị của Côn Đảo không chỉ nằm ở lượng khách hay số lượng công trình được xây dựng, mà còn ở khả năng bảo tồn những giá trị thiên nhiên, lịch sử không thể thay thế.

ThS. Nguyễn Khắc Pho, Giám đốc Ban Quản lý Vườn quốc gia Côn Đảo, cho biết, Côn Đảo sở hữu nhiều giá trị bảo tồn có tầm quốc gia và quốc tế. Côn Đảo là Khu Ramsar biển đầu tiên của Việt Nam, được công nhận Danh lục xanh IUCN và Vườn Di sản ASEAN (AHP). Đây cũng là thành viên Mạng lưới bảo tồn rùa biển Ấn Độ Dương - Đông Nam Á (IOSEA), với hơn 1.077 loài thực vật rừng và 1.725 loài sinh vật biển được ghi nhận.

Theo TS. Nguyễn Chí Thành, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu rừng và đất ngập nước, diện tích rừng và đất rừng đặc dụng chiếm khoảng 76,7% tổng diện tích quần đảo Côn Đảo. Hệ sinh thái rừng có vai trò quan trọng trong bảo vệ đất, duy trì nguồn nước, bảo tồn đa dạng sinh học, đồng thời góp phần gìn giữ di sản và bảo đảm quốc phòng, an ninh trên địa bàn biển đảo.

Những giá trị về hệ sinh thái rừng nguyên sinh, biển đảo và di tích lịch sử tạo lợi thế khác biệt để Côn Đảo phát triển du lịch sinh thái. Tuy nhiên, lượng khách ngày càng tăng cũng tạo áp lực lên nguồn nước sinh hoạt và hạ tầng môi trường.

ThS. Nguyễn Khắc Pho, cho rằng Côn Đảo cần xây dựng bộ chỉ tiêu định lượng về sức chứa du lịch, xác định số lượng khách phù hợp mỗi ngày trên cơ sở cân đối nguồn nước, không gian nghỉ dưỡng, vui chơi, năng lực phục vụ của người dân và khả năng thu gom, xử lý rác thải.

Bên cạnh đó, phát triển hạ tầng thông minh và chuyển đổi số cần gắn với nâng cao chất lượng cuộc sống người dân. Địa phương cần từng bước thay thế phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch bằng phương tiện điện, phát triển giao thông công cộng điện hóa và nghiên cứu khai thác năng lượng tái tạo từ mặt trời, gió.

Các chuyên gia cũng đề xuất nghiên cứu xây dựng Trung tâm điều hành thông minh (IOC), tích hợp dữ liệu về du khách, môi trường, cảnh báo thiên tai và điều phối hoạt động cứu hộ, cứu nạn, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, bảo đảm an toàn cho người dân và du khách.

5 nhiệm vụ trọng tâm để phát triển Côn Đảo bền vững

Ông Bùi Minh Thạnh, Phó Chủ tịch UBND TPHCM, đề nghị tập trung triển khai 5 nhiệm vụ trọng tâm nhằm cụ thể hóa các định hướng phát triển Côn Đảo thành những giải pháp thiết thực.

Một là, hoàn thiện cơ sở khoa học và định hướng không gian phát triển Côn Đảo; đánh giá sức chịu tải sinh thái, xác định ngưỡng phát triển dân cư, du lịch, hạ tầng và bảo đảm thống nhất giữa các quy hoạch.

Hai là, giải quyết các vấn đề cấp thiết về an ninh nguồn nước, xử lý nước thải, chất thải rắn, giảm ô nhiễm nhựa, sử dụng năng lượng sạch và thích ứng với biến đổi khí hậu; đồng thời bảo vệ, phục hồi các hệ sinh thái rừng, biển.

Ba là, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và du lịch sinh thái chất lượng cao; thu hút đầu tư có chọn lọc, gắn hoạt động du lịch với bảo tồn di sản và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Bốn là, xây dựng mô hình quản trị đảo thông minh trên nền tảng dữ liệu, ứng dụng công nghệ trong quản lý tài nguyên, môi trường, du lịch, giám sát và cảnh báo; lấy hiệu quả quản trị và sự hài lòng của người dân làm thước đo.

Năm là, cụ thể hóa nhiệm vụ bằng các chương trình, dự án ưu tiên giai đoạn 2026–2030. Các sở, ngành, UBND đặc khu Côn Đảo và Ban Quản lý Vườn quốc gia Côn Đảo cần xác định rõ đầu mối, nguồn lực, lộ trình và chỉ tiêu đánh giá, báo cáo UBND Thành phố xem xét, chỉ đạo.

Để hiện thực hóa định hướng này, TPHCM sẽ vận dụng các cơ chế, chính sách từ Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị, Chương trình hành động số 21-CTrHĐ/TU của Thành ủy và Luật Phát triển đô thị, từng bước tháo gỡ rào cản thể chế, tạo điều kiện phát triển phù hợp với đặc thù Côn Đảo.

Lê Anh