Số hóa di sản tại TPHCM: Kiến tạo không gian sáng tạo và trải nghiệm thông minh

Ông Nguyễn Minh Nhựt, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM, cho biết, chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản không chỉ là việc đưa một số hình ảnh, tài liệu, tư liệu hay hiện vật hiện có lên môi trường Internet, mà sâu xa hơn đó chính là quá trình thay đổi phương thức quản lý, bảo vệ, nghiên cứu, giáo dục, truyền thông và phát huy giá trị của di sản trên nền tảng của dữ liệu số và công nghệ số.

Trong thời gian qua, TPHCM thực hiện bước đầu trong số hóa di sản, ứng dụng công nghệ, trong việc quản lý, trưng bày… Tuy nhiên thực tiễn cũng cho thấy còn nhiều việc phải làm trong thời gian sắp tới.

Đặc biệt là việc chuẩn hóa dữ liệu, liên thông cơ sở dữ liệu, các nguồn nhân lực, tài chính, hạ tầng công nghệ, tài nguyên, bảo mật và các cơ chế khai thác dữ liệu một cách có trách nhiệm, an toàn và hiệu quả.

Theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM, nếu dữ liệu là nền tảng thì công nghệ chính là công cụ để chúng ta đưa di sản đến gần hơn với công chúng.

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI), thực tế ảo (VR), thực tế ảo tăng cường (AR), công nghệ 3D, quét không gian và các công nghệ tương tác số đang mở ra những phương thức hoàn toàn mới để tiếp cận đến những giá trị của di sản.

Một di tích không chỉ được tham quan trực tiếp, một hiện vật không chỉ được nhìn qua tủ kính, một câu chuyện lịch sử văn hóa không chỉ được tiếp cận qua bảng thuyết minh.

Thông qua công nghệ, người dân và du khách có thể quan sát, tương tác, khám phá, trải nghiệm và tiếp cận nhiều góc độ giá trị khác nhau của di sản theo những phương thức trực quan sinh động và hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, ông Minh Nhựt khẳng định "công nghệ dù có phát triển như thế nào thì không thể thay thế được những giá trị cốt lõi của di sản".

Công nghệ phục vụ cho di sản, làm cho giá trị của di sản được nhận diện, hiểu đúng và tiếp cận ngày một rộng rãi hơn. Đặc biệt đối với AI, chúng ta cần quan tâm đến tính chính xác của thông tin, nguồn dữ liệu được sử dụng, bản quyền, đặc biệt bảo vệ dữ liệu và trách nhiệm kiểm chứng nội dung.

Tại hội thảo, các đại biểu chia sẻ, trao đổi về ứng dụng của trí tuệ nhân tạo và công nghệ thực tế ảo mở rộng trong đổi mới trải nghiệm di sản văn hóa, đồng thời đặt ra yêu cầu kiểm soát về nội dung, tính chính xác và trách nhiệm trong việc sử dụng công nghệ.

Phó Giám đốc phụ trách Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh Lâm Ngô Hoàng Anh chia sẻ về thực tiễn hoạt động của bảo tàng trong ứng dụng công nghệ, sự chuyển đổi từ các phương thức trưng bày truyền thống sang những không gian có tính tương tác, góp phần tạo ra những trải nghiệm mới cho người thưởng lãm.

Ông Hoàng Anh đề cập bốn nguyên tắc khi xây dựng không gian số gồm: Hiện vật là linh hồn, công nghệ là cầu nối để công nghệ khơi gợi cảm xúc, không lấn át tính thiêng liêng của chứng tích lịch sử; liên thông mọi ứng dụng về cấu trúc Media Center dùng chung, tránh lãng phí đầu tư; đổi mới thước đo sang chất lượng trải nghiệm và nâng tầm năng lực số cho đội ngũ.

Trong khi đó, TS. Ngô Hồ Anh Khôi, Phó Hiệu trưởng Trường Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, Trường Đại học Nam Cần Thơ, mở rộng câu chuyện từ số hóa tư liệu đến trải nghiệm và sáng tạo số. Nội dung đề cập việc số hóa 3D hiện vật, xây dựng bản sao số, bảo tàng ảo, tương tác VR/AR và khai thác dữ liệu di sản phục vụ sáng tạo trong nền kinh tế số.

Hội thảo "Số hóa di sản và dữ liệu văn hóa - Kiến tạo không gian sáng tạo và trải nghiệm thông minh" mang đến nhiều góc nhìn, kinh nghiệm và những đề xuất có giá trị cho quá trình chuyển đổi số ngành văn hóa, công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa.

NT